दस्तावेज:- दीपक सुबेदी

         केस्रा रचनामा रसको अभिव्यञ्जना

समीक्षक:- दीपक सुबेदी
गौरदह,झापा 

       यथार्थ जीवनमा कुनै एक अवस्थामा हुने एक अनुभूति तथा एक दृष्टिकोणको अभिव्यक्ति अथवा कुनै पनि पूर्ण विषयवस्तुमा हुने कुनै एक खण्ड वा कुनै एक अंशलाई मात्र सूक्ष्म पहिचान गरि सोहि पक्षमा मानवीय संवेदना तथा संवेगबाट साहित्यमा उत्पन्न हुने भाव वा रसको एक पक्षको अभिव्यञ्जना नै केस्रा हो । नेपाली साहित्यमा मौलश्री लिम्बूले मलेसियाबाट यसको घोषण गरेका हुन्  ।
वर्तमान नेपालाको राजनीतिक अवस्थाले ठुलो फड्को मार्ने कोसिस गर्दैछ । केन्द्रित शासन प्रणालीले आफुलाई छिटो, चुस्त बनाउन नसक्ने भएर नै गणतन्त्र तर्फ उन्मुख भईरहेकोछ । निश्चित सीमा–क्षेत्र भित्र रहेर यहाँका जनताहरुको साना–तिना समस्यालाई पनि छिटो अनि

सहयात्री-समीक्षा:- अर्जुन काफ्ले

         "सहयात्री" संगको सहयात्रामा 

समीक्षक"- अर्जुन काफ्ले
मोरंग,हाल- मलेसिया 

       एका विहानै वजेको फोनको घण्टी उठाउ की नउठाउ भइरहेको थियो । स्क्रिनमा देखिएको नाम हेरेपछि फोन उठाए । फोन इश्वरी ढकाल सरले गर्नु भएको थियो । बिदाको विहान प्राय: अवेरसम्म नै सुत्ने बानी छ खास काम परेन भने । त्यो दिन पनि काम नभएकोले अबेर सम्म सुत्ने दाउ थियो । सरले आज 'केस्रा' को कार्यक्रम छ श्रम साप्ताहिकको तर्फवाट प्रतिनिधित्व गरिदिनु होला;व्योहोराको फोन गर्नु भएको थियो । निम्ता गरिएको कार्यक्रममा भ्याएसम्म पुग्ने बानी पारेको छु मलेसियामा । अलि अवेर पुगे कोताराया,हुन त म बसेको स्थानवाट करिव डेढ घण्टाको वसको दुरीमा छ केएल त्यस माथी त्यसै दिन विहानै पाएको सुचना पछ्याउदा पनि ढिलो हुन मेरो लागि सामान्य थियो ।
   

समिक्षा: सुरेन्द्र भण्डारी

      मौलश्रीको केस्रा नियाली सकेपछि

- सुरेन्द्र भण्डारी
बिर्तामोड,झापा 

      बैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा श्रम बेच्न मलेसिया पुगेका एक नेपालीले साहित्य विधामा छुट्टै खोज र अन्वेषण गर्दै 'केस्रा" विधालाई जन्माएका छन् । नेपाली साहित्य आकासमा यो सम्भवतः कान्छो विधाको रुपमा उदय भएको नविनतम् चिन्तन पनि हो । साहित्यप्रतिको रुची, खोज र समायानुकुल फेरबदल कै क्रममा झापाली यूवा मौलश्री लिम्बूले मलेसियामा रहेर सन् २०१२ जनवरी–१ तारिकका दिन मलेसियाको राजधानी क्वालालम्पुरबाट केस्रा विधाको घोषणा तथा दस्तावेज सार्वजनिक गरेका थिए । सृजनशिलता आफूमा एक अब्बल उत्कृष्ट र कालजयी कर्म हो । विचारलाई सकारात्मक, सृजनशील, उर्वर र जीवन–जगतको हितमा व्यवहारतः कार्यान्वयन गराउनु अर्को महान मानवीय कार्य हो । फलस्वरुप नेपाली साहित्यमा आयातित विधाहरुको हिमालचुली चलीरहेका वेला छुट्टै पहिचान र बेग्लै पहिचान खोजिनु आफैमा एउटा महत्वपूर्ण उपलव्धी हो ।
     विश्व साहित्यमा हालसम्म अनेकौ विधाहरु प्रतिपादन भइसकेका छन् । ती विधाहरु राष्ट्र र राष्ट्रिय भाषा अन्तर्गत प्रचलनमा आउनुका साथै अन्य भाषामा पनि रुपान्तरण भई स्थापित

केस्रा-दस्तावेज:- असफल गौतम

  नेपाली माटोको केस्रा:  सङ्क्षिप्त सिंहावलोकन

 सन्दर्भः

समीक्षक:- असफल गौतम
पोखरा 

            नेपाली वाङ्मयको क्षेत्रमा आयातित विधाहरुको सधै आफ्नो दबदबा जमाएर बसेको अवस्था छ। गजल, रुबाई, हाइकु, ताङ्का, चोका, सेदोका जति आए सबैले आफ्नो स्थान जमाइसके भन्दा अन्यथा नहोला। विगतमा हाइकु संरचनाजस्ता देखिने लोकजीवनका गीतहरु हाम्रा घर आँगनमा भए पनि वर्तमानमा सैद्धान्तिक संरचनाका हिसाबले हाइकु लेखनले स्वर्ण वर्ष पार गरेको छ। निबन्ध शिरोमणी शंकर लामिछाने (वि.सं. १९८४ चैत ३–२०३२ माघ १०) ले नेपालमा संरचनागत हाइकु लेखनको शृङ्खलालाई भित्र्याउँदा उनलाई खिसी गरेकाहरु वर्तमानमा हाइकु लेखनको लर्को देख्दा दङ्गै परेका छन्। यहाँ यो सन्दर्भ जोड्न खोज्नुको मूख्य कारण आयातित विधाले जसरी आफ्नो स्थान जमाएका छन् त्यसरी नै नेपाली विधाले पनि जमाउन सक्नुपर्छ भन्ने पङ्क्तिकारको मान्यता हो। नेपालीहरुको नयाँ विधाप्रतिको उत्साह र चासो कै कारण नेपाली स्रर्जकले नै वाङ्मयको क्षेत्रमा नयाँ विधाको

समिक्षा:- केस्रा सिर्जनामा एक नजर

                          केस्रा: सिर्जनामा एक नजर

                                                                                          -श्रीजन श्री
                                                                                        klcc मलेशिया
                                                                                         १६ जुन,२०१३

      नेपाली साहित्यको मौलिक विधा दाबी गरिएको "केस्रा" सार्वजनिक भएको भर्खर एकवर्ष पुरा भएकोछ। यो एकवर्ष भित्र भए गरेका गतिविधिहरु र केस्राको शैद्दान्तिक पक्षको दलिल पेश गर्दै 'केस्रा साहित्यमा केस्रा विधाको घोषणा तथा दस्तावेज' नामक पुस्तक पनि बजारमा आएको छ। केस्रा लेखन मञ्च र नेपाली केस्रा मञ्च नेपाल,मलेसिया,कतार र युएईको सयुक्त प्रकाशन रहेको यो पुस्तक १५२ पेजसम्म विस्तारित छ।

समीक्षक:- श्रीजनश्री 

      पुस्तकमा कलाकार मनिराइ गोठाले' को आवरण कला, डा.गोबिन्दराज भट्टराइको भूमिका, सुरेन्द्र लिम्बू 'परदेशी'को टिप्पणी, दिप्स शाह, मनि राई 'गोठाले', जीतमान राई 'सविन' र गणेश खड्काको शुभकामना रहेको छ भने 'प्रवक्ताको कलमबाट' शिर्षकमा प्रवक्तात्रय दिलिप राई 'सगर', जीवन देवान 'गाउले' र कृष मगर साथै 'प्रवर्तकको कलमबाट' शिर्षकमा मौलश्री लिम्बूको आफ्नो भनाइ रहेको छ। 
      पुस्तकमा ३ वटा अध्याय रहेकाछन्। 'घोषणा पत्र: (अध्याय क)' अन्तर्गत नेपाली साहित्यमा केस्रा विधाको प्रतिपादन तथा घोषणा पत्र:२०६८/२०१२ मूल शिर्षक रहेको छ। र यो शिर्षक अन्तर्गत शब्द/अर्थ, केस्राको परिभाषा, अवधारणा, स्थानान्तरण/भाषान्तर, केस्राका प्रकार, संरचना , अनुप्रास योजना, र अनुप्रासका आकार-प्रकार, प्राविधिकता, शिर्षक, हरफ, विश्राम-अल्प विश्राम र अर्ध विश्राम,शिल्प, लय, प्रस्तुती, विषयबस्तु, भाषा, वाचन, अवस्था र समयसीमा, कल्पना/परिकल्पना, भूतकाल-वर्तमानकाल

समिक्षा:- भुपेन्द्र तिम्सिना

         फ्युजन र कन्फ्युजनमा केस्रा

समीक्षक:- भुपेन्द्र तिम्सिना 

        मान्छेको नविनत सोचसंगै दिन दिनै नेपाली साहित्यको आयतन फैलिरहेको छ । जसबाट यसको शिर पनि अग्लो बनेको छ । नयाँ तरिकाले सोच्नेहरुले सृजनामा नयाँ नयाँ आयाम थप्छन् । एकछिन पूर्वी नेपालपट्टी फर्कने हो भनें आयमेली, राल्फा, सडक कविता, भोक कविता, झर्राेबाद, बुटपालिस हुँदै सृजनशिल अराजकता, रंगबाद, उत्तरवर्ती सोच, तर्कबाद, मुक्त अभियान, छोक (एकलाइने कविता), गेडी, झण्डा कविता, विना शिर्षकको कवितासहितका नविनतम अवधारणाले नेपाली साहित्यको आयतन फराकिलो
बनाउनमा ठुलो मद्धत गरेको देखिन्छ ।
      बिदेशी भूमिमा कडा परिश्रम बेचेर पनि नयाँ नयाँ अवधारणा जन्माउनेहरु बढीरहेका छन् । भयबाद, रेखा कविता, समुच्च विचार, केस्रा लगायतका लेखनका अवधारणा नेपालीहरुले बिदेशमा बसेर जन्माएका छन् । त्यसमध्येको हालसम्मको कान्छो अवधारणा हो केस्रा । मुलत त्यही केस्रामाथीको अन्तरक्रियाको सन्दर्भ हो । नेपाली साहित्य समाज उर्लाबारीले संचालन गर्दै आएको सृजना अनुशीलनमा ०७०